Documento da semana

Preciosidade editada pela Câmara Municipal de Montalegre nos idos anos 92 do séc. passado, tendo por autor o pd. João Martins Rodrigo.
De assuntos da alma estamos precavidos de apoio e sabedoria; restam os assuntos do corpo que o sr. Padre tão sábiamente conforta nesta prosa de engordar.

A págs. 10 e 11, do cap. I, escreve o pd. Fontes: " Os melhores mimos do porco já estão prometidos antes de morrer. Se não morrer, uma cria é sempre para o Stº. António. Dos que se cevam para matar em casa, ainda se volta a oferecer ao santo a cachola, os pés e por vezes as chouriças.

O matador leva parte do lombo. O Pároco é presenteado com a assadura do lombo e língua, os agarradores comem o sarrabulho. Os presuntos secos e afumados são para presentear amigos a quem se pagam favores, o médico, o advogado, o amigo que arranjou emprego e para os amigos que entram pela porta.

O Pissalho é dado aos ciganos, e a bexiga aos rapazes para bufarem e jogarem  no Entrudo. (sublinhado meu: o pissalho é mesmo o que aparenta ser; como é interessante verificar que aos ciganos estivesse destinado pelas gentes das aldeias, como um sínal de humilhação ou desprezo.) 

A magia envolve o porco. A água da pia dos porcos cura o rabunhão deles.

O sal que se lhes deita ao sair de casa é para esconjurar o mal, e a arruda que se leva no bolso é para o mau-olhado. Quando se estruma a corte de novo, deita-se sal na corte por causa do bobado, ou mijo do lobo.

A lua tem o seu poder. Não se deve matar o porco a não ser no quarto crescente, porque no minguante minga a carne, e na lua nova rompem-se as tripas.

A lenha também tem influência para afumar. A melhor é a de carvalho, carqueja, torgo. A pior é a de giesta.

Se te convidarem a uma matança é prova de estima e amizade. Aproveita, come o caldo da matança, mas não comas o caldo do entrudo, que dá muitos piolhos."

Quanta filosofia numa sande de presunto!

Eu que intuí com Kant; que me perdi no Ser em Heideggeer e nas verdades subjectivas e objetivas de Kierkegaard tinha o mundo numa sande e numa malga de vinho.

"Obóbriga, unha misteriosa cidade no Xurés - parte II

"Para os naturais, a desaparición da cidade de Obóbriga quedou marcada emotivamente no recordo mediante mitos, lendas e tradicións, tan importantes como a citada lenda de Santa Eufémia, e tam´m porque no escenario compreendido entre o Val de Cibrán e a temible Barranca do Franxoso, podense descubrir sinais, improntas de recintos circulares, surco sen abanico sobre unha rocha, a inscripción do Penedo do Letreiro e os restos da fortificación de As Donas, que nos falan ás claras dunha grande cidade sorprendente e misteriosa.

Visitou personalmente aas ruinas de Obóbriga o bispo Seguín, xa fai case que mil anos, cando trataba de xestionar o traslado da Santa Eufemia para Ourense, e deberon ser moi notables os restos que observou, pola forma de referirse a eles o bispo Muñoz de la Cueva dicindo que, “los naturales señalan, conservando su memoria com el nombre que retienen de Calles (Quellas) de Santa Eufemia. En las proximidades de un lugar, que hoy se llama Manín, están estos vestígios de Obóbriga y su antigua población situada entre los ríos Caldo e Limia”.

Foron numerosos os investigadores que visitaron o Xurés na procura desta cidade, com resultado infructuoso na maioria das veces como a que realizou Martins Sarmiento en 1882; en cambio, houbo outros casos concebidos com mais rigor e mellor método, dois que xurdiran alguns datos, como a visita organizada por Higinio Garcia. Das súas observacions quedou rexistado un fermoso traballo no Boletín de la Comisión de Monumentos de Orense: “En la falda norte, al terminar el corte casi vertical que comienza en lo mas alto del monte y fforma un despeñadero escalofriante, hay una extension de hectáreas, a modo de llanura, com cerrillos y lomas, atravessada en todas as direciones por restos de muros, viéndose que algunos de aquellos promontórios, por su estrutura, parece están formados com tierra movida y contenida por  paredes en su mayoría ocultas por vegetación que cubre la vertiente…

Entre los muros que en la parte no roturada cruzan el monte en todas as direciones, afloran a la superfície piedras pequenas, formando líneas que circundan espacios de 3 a 5 metros de diâmetro, que sin duda son la coronación deparedes, restos de casas de primeiros e antiquíssimos pobladores”.

Sería indispensable desenvolver com urxencia unha importante labor arqueológica nos Vales de Ventoselo, Cibrán, Campelo, Penedos de Reventafoles, etc. que circundan esta cidade desaparecida, sen perder de vista a posible existência dunha rede viária indispensable para comunicarse coas outras poboacións. A existência dunha vía de enlace dende Obóbriga á roman Vía XVIII de Antonino, é o próprio bispo Muñoz de la Cueva quen nola transcribe do orixinal romano mediante o seguinte texto: “debió de ser Obóbriga en lo antíguo consderable Pueblo; pues mandando el Emperador Antonino hacer, o reparar el itinerário, vía militar o calzada, por donde pasaban las romanas legiones, lo mandó enderezar por Obóbriga; y esto muestra el discurso, que era lugar capaz de dar a tantos soldados conveniente alojamento, para repararse y volver entrar en outro tortuoso y montuoso caminho.”.

Xose Lamela Bautista 

Arraianos, nº 4, pág. 38/39 - Outono de 2005

"Obóbriga, unha misteriosa cidade no Xurés - parte I

Interessante artigo que encontrei na revista Arraianos sobre a desaparecida cidade de Obóbriga, integrada no, hoje, parque do Xurés.

Dividi a peça em duas publicações a fim de não tornar maçadora a sua leitura - hoje, segue a primeira; optei, também, por manter a transcrição na língua original.

"As duas primeiras referencias que coñecín sobre a cidade desaparecida de Obóbriga chegáronme directamente da remota antiguidade: unha documentada por Plínio no século I, na sua Naturalis Historia, na que situaba a “oppidum” Abobrica por encima de Braga; e a outra, procede dunha lenda que me relatou a minha avoa Generosa, nacida em 1877, na que associaba esta cidade de Obóbriga ao martirio da venerada Santa Eufémia, que lle dera nome a unha parte da serra do Xurés.

E por esa peculiar forma de comunicación próprio da lareira galega, secuencial e intermitente: de avó a neto, que caracteriza a transmisión oral nas zonas de montaña, penso  que a lenda, que en principio procedia da miña avoa, deberia remontasse a mais atrás, á avoa da súa avoa, etc., ou sexa, que tem a súa orixe en tempos inmemoriais. Falábame a miña avoa dunha localización xeográfica precisa na Serra do Xurés, en que a poboacion de Obóbriga estaba situada nunha breve chaira da montaña chamada Cobrán, que se deita  á sombra da barranca terrible do Coto, onde inda non faim oito se podian recoñecer alguns retos disseminados que se foron diluindo pouco a pouco entre a brêtema  das dúbidas e a lonxevidade dos tempos.

Obóbriga, aparece citada no Padrao do Povos de Chaves, e debeu ser unha populosa cidade moi coñecida na Era de Roma, polos anos 126 durante o imperio de Trajano e Adriano, cando inda duraba a persecución dos cristiáns; e entre esses que profesaban a fe de Cristo, a nossa Eufemia foi a mártir emblemática desta cidade, morrendo despeñada, lanzada desde o alto dun precipício cuxá escabrosidade dá medo ollar.

Fálanos a tradición oral dun episodio da lenda de Santa Eufemia, transmitido de lareira en lareira e de avoa en avoa, que di que fai cáseque dous mil anos veu refuxiarse a Santa a un coñecido oco ou cova que existe naquelas zonas agrestes da serra do Xurés chamada Franxoso, fuxindo do mundo e da persecución dos enemigos, vivindo das esmolas dos pastores e das almas caritativas. Antes disso, conta a tradición que estivo ao servicio dun labrego de Obóbriga que lle encargou como principal mester gardar os pardais dunha herdade, e tal era o poder da Santa, que mientras se ocupaba de outras labores, os paxaros non transgredían as ordes de manterse lonxe das herdades.

Xurdiu ao longo dos séculos passados abundante documentación bibliográfica sobre Obóbriga, tomada case toda dos escritos dos Bispos Ouresans Afonso II e Seguín, coetâneos respectivamente da aparición do corpo de Santa Eufémia en Campelo (preto de Obróbiga) en 1090, e da sua traslación a Ourense en 1159. A partir dos escritos destes bispos, comenzarán a falar da dita cidade do Xurés relacionada coa Santa Eufémia, os Cronicons, os Breviarios Bracarense e Auriense, Prudencio de Sandoval  (1560), Ambrósio de Morales (1572), Mauro Castellá Ferrer (1610), Cardoso (1657), Munõz de la Cueva (1700), Matos Ferreira (1750), Tude de Sousa, etc., etc. Se bem, como observa Muñoz de la Cueva, algún dos autores citado “confunden as dúas insignes mártires Eufémias”, atribuindolle  á nossa da Galiza outras fazañas que só cadran com outra Santa Eufémia, a da Calcedónia asiática."

Xose Lamela Bautista 

Arraianos, nº 4, pág. 38/39 - Outono de 2005